1358
عسگراولادی توسط محمدعلی رجایی، بهعنوان نماینده نخستوزیر و سرپرست سازمان اوقاف منصوب میشود و تا آخر سال 1359 در این سمت فعالیت خود را ادامه میدهد.در دوره سرپرستی عسگراولادی با تصمیم رئیسجمهور ابوالحسن بنیصدر، فعالیتهای مربوط به حج از سازمان اوقاف حذف میشود.
شکلگیری سازمان اوقاف:
با تصویب قانون تفکیک وزارت فرهنگ توسط مجلس شورای ملی و سپس در تاریخ 18 آذر 1343 توسط مجلس سنا، ادارهکل اوقاف که زیرمجموعهای از وزارت فرهنگ بود به سازمان اوقاف تبدیل شد و مقرر شد این سازمان توسط سرپرست و شورای عالی اوقاف ذیل نخستوزیری هدایت شود.
قانون تفكيک وزارت فرهنگ
با اصلاحات و الحاقات بعدی
ماده 1. از تاريخ تصويب اين قانون كليه وظائفی كه به عهده وزارت فرهنگ محول بوده است به وزارت آموزشوپرورش و وزارت فرهنگ و هنر و سازمان اوقاف كه به موجب اين قانون تشكيل میشود محول خواهد شد.
ماده 2. وزارت آموزشوپرورش عهدهدار انجام كليه وظايفی است كه طبق قانون تا تاريخ تصويب اين قانون به عهده وزارت فرهنگ محول بوده باستثنای اموری كه بموجب اين قانون به وزارت فرهنگ و هنر و سازمان اوقاف محول ميگردد.
ماده 3. وزارت فرهنگ و هنر عهدهدار پيشرفت فرهنگ و هنر و حفظ و توسعه و شناساندن ميراث كهن و تمدن باستانی كشور ميباشد.
تبصره. اداره كل باستانشناسی و كتابخانه ملی و ساير سازمانهای تابع وزارت فرهنگ با ساير وزارتخانهها كه وظايف آنها با وظايف وزارتفرهنگ و هنر ارتباط دارد و همچنين هنرهای زيبای كشور طبق تصويبنامه هيئت وزيران با بودجه مصوب و كارمندان به وزارت فرهنگ و هنر منتقل ميگردد كه طبق قوانين و مقررات مربوط وظايف محول را انجام دهند.
ماده 4. سازمان اوقاف وابسته بنخست وزيری ميشود و عهدهدار امور مربوط به موقوفات بر طبق قوانين موضوعه ميگردد و كليه اختيارات وزارت فرهنگ در امور مربوط به اوقاف بسازمان اوقاف محول ميگردد.
تبصره. اداره كل اوقاف با بودجه مصوب و كارمندان آن بسازمان اوقاف منتقل ميگردد و طبق قوانين و مقررات مربوط وظايف محول را انجام خواهد داد.
ماده 5. بمنظور پيشرفت امور محول شورای عالی آموزش و پرورش در وزارت آموزش و پرورش و شورای عالی فرهنگ و هنر در وزارت فرهنگ و هنر و شورای عالی اوقاف در سازمان اوقاف تشكيل خواهد شد. آئيننامههای شورايی عالی آموزش و پرورش فرهنگ و هنر شورای عالی اوقاف بايد بتصويب كميسيونهای مربوط مجلسين برسد.
از تاريخ تشكيل اين شوراها شورای عالی فرهنگ و شورای عالی باستانشناسی منحل خواهد شد.
ماده 6. وزارت فرهنگ و هنر و سازمان اوقاف در نقاطی كه دارای سازمان جداگانه نميباشند ميتوانند وظايف مربوط را بساير ادارات و يا مأموران دولتی محول نمايند.
ماده 7. سازمان و شرح وظايف وزارت آموزش و پرورش و وزارت فرهنگ و هنر و سازمان اوقاف و ساير آئيننامههای اجرائی اين قانون با تأييد شورايعالی اداری و تصويب هيئت وزيران قابل اجراء خواهد بود.
ماده 8. دولت مأمور اجراء اين قانون است.
قانون بالا مشتمل بر 8 ماده و 2 تبصره است كه در جلسه روز يكشنبه پانزدهم آذر ماه يكهزار و سيصد و چهل و سه بتصويب مجلس شورایملی رسيده بود درجلسه روز چهارشنبه هيجدهم آذرماه يكهزاروسيصدوچهلوسه شمسی به تصويب مجلس سنا رسيد.
رئيس مجلس سنا
مهندس شريف امامی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی با مصوبه شورای انقلاب، شورای عالی اوقاف به شورای مرکزی اوقاف تغییر نام یافت. از جمله تفاوتها، عضویت دو روحانی به نمایندگی از ولی فقیه در شورای مرکزی اوقاف بود و با حکم امام(ره) سیدمهدی امام جمارانی و محمدعلی نظامزاده در سازمان اوقاف منصوب شدند.
26 مرداد 1359
حکم امام خمینی(ره) به سیدمهدی امام جمارانی
انتصاب به سمت نمایندگی ولی فقیه در شورای مرکزی اوقاف
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب حجتالاسلام آقای حاج سیدمهدی امام جمارانی دامت افاضاته
از آنجا که بنا به تصویب شورای انقلاب مقرر گردیده تا در شورای مرکزی اوقاف دو نفر روحانی شرکت داشته باشند که با سایر اعضای این شورا امور اوقاف را زیر نظر بگیرند، لذا جنابعالی را به سمت نماینده خود و بهعنوان یکی از این دو روحانی در شورای مزبور انتخاب مینمایم و امید است در این امر مهم از هیچگونه کوششی فروگذار ننمایید و با همکاری و همگامی با سایر برادران عضو شورای مرکزی و کارمندان اوقاف، به بهترین وجه از موقوفات نگهداری نمایید. از خدای تعالی توفیق و تأیید جنابعالی را در هرچه اسلامیتر کردن اداره اوقاف مسئلت دارم. ضمناً لازم است در هر ماه اعضای مزبور و سایر کارمندان محترم گزارشی از وضع سازمان اوقاف به جنابعالی تسلیم و به اطلاع اینجانب برسانید.
روحالله الموسوی الخمینی
26 مرداد 1359
حکم امام خمینی(ره) به محمدعلی نطامزاده
انتصاب به سمت نمایندگی ولی فقیه در شورای مرکزی اوقاف
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب حجتالاسلام آقای شیخ محمدعلی نظامزاده دامت افاضاته
از آنجا که بنا به تصویب شورای انقلاب مقرر گردیده تا در شورای مرکزی اوقاف دو نفر روحانی شرکت داشته باشند که با سایر اعضای این شورا امور اوقاف را زیر نظر بگیرند، لذا جنابعالی را به سمت نماینده خود و بهعنوان یکی از دو روحانی در شورای مزبور انتخاب مینمایم. و امید است در این امر مهم از هیچگونه کوششی فروگذار ننمایید و با همکاری و همگامی با سایر برادران عضو شورای مرکزی و کارمندان اوقاف به بهترین وجه از موقوفات نگهداری نمایید. از خدای تعالی توفیق و تأیید جنابعالی را در هرچه اسلامی تر کردن اداره اوقاف مسئلت دارم. ضمناً لازم است در هر ماه اعضای مزبور و سایر کارمندان محترم گزارشی از وضع سازمان اوقاف به جنابعالی تسلیم و به اطلاع اینجانب برسانید.
روحالله الموسوی الخمینی
نداشتن ابزار قانونی، عملاً مانع حل معضلات اوقاف بود و اجرای دستور امام(ره) مبنی بر این که «زمینهای موقوفه باید به حال وقفیت باقی و عمل به وقف شود» نیاز به سازوکار قانونی داشت. حبیبالله عسگراولادی به همراه نمایندگان امام و تعدادی از کارشناسان سازمان اوقاف، در چند جلسه بر اساس بند الف ماده 3 آییننامه شورای عالی اوقاف، آییننامه جدیدی را تدوین و شورای مرکزی اوقاف را قانونی نمودند و در آن وظایف و مقررات داخلی شورا را معین کردند.
آئيننامه شورايعالی اوقاف مصوب 19 تیر 1345
با اصلاحات و الحاقات بعدی
در اجراي ماده 5 قانون تفكيک وزارت فرهنگ مصوب آذر ماه 1343 آئيننامه شورايعالی اوقاف بشرح مواد ذيل تصويب میشود.
ماده 1. شورايعالی اوقاف تشكيل میشود از (اصلاحی 4 اسفند 1353):
1. رئيس سازمان اوقاف.
2. معاون وزارت تعاون و امور روستاها.
3. معاون وزارت آموزش و پرورش.
4. مدير كل ثبت اسناد و املاک.
5. يكی از قضات عالی مقام دادگستری بانتخاب وزارت دادگستری.
6. دو نفر از استادان حقوق اسلامی دانشگاه تهران بانتخاب شورای دانشگاه.
7. چهار نفر از بين شخصيتهای اجتماعی و مجتهدين جامعالشرايط به پيشنهاد سازمان اوقاف.
تبصره 1. معاونان مذكور از طرف وزراء مربوط معرفی میشوند و احكام كليه اعضاء شورايعالی اوقاف با امضاء نخستوزير صادر خواهد شد.
تبصره 2. مدت عضويت 7 نفر موضوع بند 5 و 6 و 7 دو سال خواهد بود و انتخاب مجدد آنان بلامانع است.
تبصره 3. عضويت در شورايعالی اوقاف براي كسانيكه شغل موظف دولتی دارند افتخاری است.
ماده 2. رياست شورا با رئيس سازمان اوقاف خواهد بود و يكنفر از اعضاء با اكثريت آراء بعنوان نايب رئيس شورا انتخاب ميگردد.
ماده 3. وظائف شورای عالی اوقاف بقرار ذيل است:
الف. تصويب مقررات داخلی شورايعالی اوقاف.
ب. بررسی لوايح قانونی مربوط به اوقاف.
پ. اظهار نظر درباره آئيننامههائی كه طبق ماده دهم قانون اوقاف مصوب ديماه 1313 بايد بتصويب هيئت وزيران برسد.
ت. اعلام نظر مشورتی در هر مورد كه از طرف سازمان اوقاف به شورا ارجاع شود.
ماده 4. در موارد ذيل جلب موافقت شورايعالی اوقاف بر اساس پيشنهاد رئيس سازمان اوقاف ضرورت خواهد داشت.
1. تبديل به احسن رقابت موقوفه و نحوه تبديل.
2. اجاره بيش از ده سال موقوفات.
در مورد املاک مزروعی مشمول قوانين راجع باصلاحات ارضی طبق مقررات مربوط عمل خواهد شد.
3. استرداد دعاوی مطروحه در مراجع قضائی.
4. احاله پروانههای تحقيقی از يک حوزه تحقيق اوقاف به حوزه ديگر.
5. ارجاع به داوری و انتخاب داور:
6. مقررات مربوط به اعطاء يا الغاء تصدی موقوفات و شرايط و اوصاف متصديان انتصابی.
7. اعطاء و لغو تصدی.
ماده 5. تصميمات شورايعالی اوقاف با اكثريت شش رأی معتبر است.
آئيننامه فوق مشتمل بر 5 ماده و 3 تبصره كه باستناد ماده پنج قانون تفكيک وزارت فرهنگ در تاريخ 28 اسفند ماه 1344 و 27 فروردين ماه 1345 بتصويب كميسيونهای شماره 3 و 7 مجلس سنا و در جلسات 19 ارديبهشت و 19 تير ماه 1345 بتصويب كميسيونهای امور استخدام و دادگستری مجلس شورای ملی رسيده است صحيح و قابل اجرا ميباشد.
رئيس مجلس شورای ملی
مهندس عبدالله رياضی
اعضای شورای مرکزی اوقاف همدوره با مسئولیت عسگراولادی:
1. دو نماینده حضرت امام(ره)
سیدمهدی امامی جمارانی، محمدعلی نظامزاده
2. معاون نخستوزیر و سرپرست سازمان اوقاف
حبیبالله عسگراولادی
3. نماینده وزارت کشاورزی و عمران روستایی
سیدهاشم پورطباطبایی
4. معاون امور اوقافی سازمان اوقاف
ابوالحسن صلاحی ریسفانی
5. نماینده وزارت آموزش و پرورش
سیدعباس قاضی میرسعید
6. نماینده دادگستری
سیدحسن فاطمی
پیش از معرفی دو نماینده امام به این شورا، حجتالاسلام فضلالله محلاتی و ناصر حریری هم عضو شورای مرکزی اوقاف بودند.
آییننامه داخلی شورای مرکزی اوقاف
با توجه به بند «الف» ماده ۳ آییننامه شورای عالی اوقاف موارد زیر به عنوان مقررات داخلی تصویب میشود:
ماده ۱. در نخستین جلسه یک نفر از میان اعضا به عنوان رئیس شورا و یک نفر به عنوان دبیر با اکثریت آرای چهار نفر از هفت نفر اعضا، برای مدت دو سال انتخاب میشوند. تغییر و انتخاب مجدد آنها نیز بلامانع است.
تبصره. رئیس شورا میتواند قبلاً برای مواقعی که به علت عذر موجهی نمیتواند در جلسه شرکت کند یک نفر از اعضای شورا را به عنوان قائممقام خود معرفی نماید.
ماده ۲. اداره جلسه و افتتاح و اعلام ختم جلسات شورا با رئیس یا قائممقام ایشان میباشد.
ماده ۳. دبیر شورا باید صورتجلسات لازم را تهیه و خلاصه مذاکرات و تصمیمات متخذه را در دفتر مخصوص ثبت و به امضای حاضرین برساند.
ماده ۴. محل تشکیل جلسات شورا ساختمان مرکزی سازمان اوقاف است.
ماده ۵. جلسات شورا با دعوت رئیس شورا تشکیل میشود و روز تشکیل شورا بایستی به اطلاع اعضا برسد. ضمناً در جلسه میتوان وقت جلسه بعد را تعیین و به اطلاع اعضا رساند.
تبصره. در صورتی که هر یک از اعضا به طور متوالی بدون عذر موجه به تشخیص شورا در سه جلسه شرکت نکند، رئیس شورا میتواند از مقام ذیربط درخواست تعیین جانشین او را نماید.
ماده ۶. جلسات شورا با حضور حداقل چهار نفر از اعضا رسمیت مییابد و تصمیمات متخذه با اکثریت اعضای حاضر معتبر میباشد.
تبصره ۱. در کلیه جلسات حضور حداقل یک نفر از آقایان روحانیون عضو ضرورت دارد.
تبصره ۲. تأیید صلاحیت دو عضو روحانی شورا با مقام رهبری است.
ماده ۷. مصوبات شورا با امضای سرپرست سازمان اوقاف جهت اجرا به مسئولین مربوط ابلاغ خواهد شد.
ماده ۸. شورا میتواند به منظور کسب اطلاع از مسئولان و کارکنان سازمان اوقاف برای حضور در جلسات دعوت نماید و همچنین در موارد معین میتواند از نظر مشورتی کارشناسان استفاده کند.
ماده ۹. عضویت در شورا افتخاری است.
ماده ۱۰. این آییننامه در ۱۰ ماده و چهار تبصره در جلسه مورخ 14 خرداد 1359 به تصویب رسید.
8 تیر 1359
شورای مرکزی اوقاف، با استناد به تبصره 3 ماده واحده تشکیل شورای مرکزی اوقاف مصوب شورای انقلاب اسلامی، آییننامه شورای امنا و نظار اوقافی شهرستانها را نیز تدوین و تصویب نمود.
5 آذر 1359
نامه نمایندگان ولی فقیه در اوقاف به امام خمینی(ره)
سؤال در مورد مصرف بخشی از وجوه اوقاف در مصارف مرتبط با جنگ
بسمه تعالی
محضر مقدس حضرت آیتالله العظمی امام خمینی مدظلهالعالی
محترماً به عرض مبارک میرساند، پولهایی در سازمان اوقاف به شرح زیر موجود است. در صورتی که اجازه میفرمایید از این مبالغ بهمنظور کمک به جبهههای جنگ و آوارگان جنگی، ترمیم خرابیها و جبران خسارات ناشی از جنگ استفاده شود:
1. پولهای معلومالمصرفی که در سالهای گذشته به مصرف رسیده و وقت آن گذشته است.
2. پولهایی که موضوع وقف و مورد آن منتفی شده است.
3. از محل فروش اراضی موقوفه مبالغی موجود است. آیا در صورتی که اوقاف این معاملات را نافذ نداند و فسخ نماید، میتوان اجرتالمثل این چند سال را از مبالغ مذکور که در وقت خودش به مصرف نرسیده و مدتش منقضی شده است برداشت و در مورد مزبور مصرف کرد؟
مهدی جمارانی ـ محمدعلی نظام زاده
پاسخ امام خمینی(ره) به نامه نمایندگان ولی فقیه در اوقاف
مجوز مصرف بخشی از وجوه اوقاف در مصارف مرتبط با جنگ
بسمه تعالی
در بند اول و دوم با فرض مذکور مجازید.
در بند سوم، معاملات باطل بوده و در صورت معلوم بودن طرف معاملات از آنان مطالبه مالالاجاره شود. اگر ندادند مجازید به مقدار آن برداشت نمایید برای مصارف مذکوره؛ و اگر مجهولند مجازید تمام پول یا بعض آن را در موارد مذکور صرف نمایید.
روحالله الموسوی الخمینی