1375
حبیبالله عسگراولادی از دوره چهارم تا دوره هفتم (و پایان عمرش) با حکم آیتالله خامنهای رهبر انقلاب، عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام بود. این مجمع با نامه امام خمینی(ره) به جمعی از مسئولان نظام (از جمله سران قوا و نخستوزیر) ایجاد شد.
نامه جمعی از مسئولان نظام به امام خمینی(ره)
درخواست تسریع در معرفی مجمع تشخیص مصلحت نظام
بسمه تعالی
محضر مقدس رهبر عظیمالشأن، حضرت آیتالله العظمی امام خمینی دامت برکات وجوده الشریف
در سایه اظهارات اخیر آن وجود مبارک، از لحاظ نظری مشکلاتی که در راه قانونگذاری و اداره جامعه اسلامی به چشم میخورد برطرف شده؛ و همانگونه که انتظار میرفت این راهنماییها مورد اتفاقنظر صاحبنظران قرار گرفت. مسئلهای که باقی مانده شیوه اجرایی اعمال حق حاکم اسلامی در موارد احکام حکومتی است. در حال حاضر لوایح قانونی ابتدا در وزارتخانههای مربوط، و سپس در کمیسیون مربوط در دولت، و سپس در جلسه هیأت دولت مورد شور قرار میگیرد. و پس از تصویب در مجلس، معمولاً دو شور در کمیسیونهای تخصصی دارد، که با حضور کارشناسان دولت و بررسی نظرات متخصصان، که معمولاً پس از اعلام و انتشار به کمیسیونها میرسد، انجام میشود. و معمولاً یک لایحه در چند کمیسیون، بهتناسب مطالب، مورد بررسی قرار میگیرد. و دو شور هم در جلسه علنی دارد، که همه نمایندگان و وزرا یا معاونان وزارتخانههای مربوط در آن شرکت میکنند، و بهتناسب تخصصها اظهار نظر میکنند و پیشنهاد اصلاحی میدهند. و اگر کار به صورت طرح شروع شود، گرچه ابتدا کارشناسی دولت را همراه ندارد، ولی در کمیسیونها و جلسه عمومی، همانند لوایح، کارشناسان مربوط نظرات خود را مطرح میکنند. پس از تصویب نهایی، شورای نگهبان هم نظرات خود را در قالب احکام شرعی یا قانون اساسی اعلام میدارد که در مواردی مجلس نظر آنها را تأمین مینماید. و در مواردی از نظر مجلس قابل تأمین نیست، که در این صورت مجلس و شورای نگهبان نمیتوانند توافق کنند. و همین جاست که نیاز به دخالت ولایت فقیه و تشخیص موضوع حکم حکومتی پیش میآید. گرچه موارد فراوانی از این نمونهها در حقیقت اختلاف ناشی از نظرات کارشناسان است که موضوع احکام اسلام یا کلیات قوانین اساسی را خلق میکند. اطلاع یافتهایم که جنابعالی درصدد تعیین مرجعی هستید که در صورت حل نشدن اختلاف مجلس و شورای نگهبان، از نظر شرع مقدس یا قانون اساسی یا تشخیص مصلحت نظام و جامعه حکم حکومتی را بیان نماید. در صورتی که در این خصوص به تصمیم رسیده باشید، با توجه به اینکه هماکنون موارد متعددی از مسائل مهم جامعه بلاتکلیف مانده، سرعت عمل مطلوب است.
عبدالکریم موسوی، سیدعلی خامنهای، احمد خمینی، میرحسین موسوی، اکبر هاشمی رفسنجانی
پاسخ امام خمینی(ره) به نامه جمعی از مسئولان نظام
در مورد تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام و اسامی اعضا دوره اول
بسم الله الرحمن الرحیم
گرچه به نظر اینجانب پس از طی این مراحل زیر نظر کارشناسان، که در تشخیص این امور مرجع هستند، احتیاج به این مرحله نیست، لکن برای غایت احتیاط، در صورتی که بین مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان شرعاً و قانوناً توافق حاصل نشد، مجمعی مرکب از فقهای محترم شورای نگهبان و حضرات حجج اسلام: خامنهای، هاشمی، اردبیلی، توسلی، موسوی خوئینیها، و جناب آقای میرحسین موسوی، و وزیر مربوط، برای تشخیص مصلحت نظام اسلامی تشکیل گردد؛ و در صورت لزوم از کارشناسان دیگری هم دعوت به عمل آید و پس از مشورتهای لازم، رأی اکثریت اعضای حاضر این مجمع مورد عمل قرار گیرد. احمد در این مجمع شرکت مینماید تا گزارش جلسات به اینجانب سریعتر برسد.
حضرات آقایان توجه داشته باشند که مصلحت نظام از امور مهمهای است که گاهی غفلت از آن موجب شکست اسلام عزیز میگردد. امروز جهان اسلام نظام جمهوری اسلامی ایران را تابلوی تمامنمای حل معضلات خویش میدانند. مصلحت نظام و مردم از امور مهمهای است که مقاومت در مقابل آن ممکن است اسلام پابرهنگان زمین را در زمانهای دور و نزدیک زیر سؤال برد، و اسلام آمریکایی مستکبرین و متکبرین را با پشتوانه میلیاردها دلار توسط ایادی داخل و خارج آنان پیروز گرداند. از خدای متعال میخواهم تا در این مرحله حساس آقایان را کمک فرماید.
به تاریخ 17 بهمن ماه 1366
روح الله الموسوی الخمینی
پیام امام خمینی(ره) به اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام
تعیین اختیارات مجمع تشخیص مصلحت نظام
بسم الله الرحمن الرحیم
خدمت حضرات آقایان اعضای محترم مجمع تشخیص مصلحت دامت افاضاتهم
با سلام و دعا و آرزوی موفقیت برای آن مجمع محترم، از آنجا که وضعیت جنگ به صورتی در آمده است که هیچ مسئلهای آن چنان فوریتی ندارد که بدون طرح در مجلس و نظارت شورای محترم نگهبان مستقیماً در آن مجمع طرح گردد، لازم دیدم نکاتی را متذکر شوم:
1. آنچه تا کنون در مجمع تصویب شده است مادامالمصلحه، به قوّت خود باقی است.
2. آنچه در دست تصویب است اختیار آن با خود مجمع است که در صورت صلاحدید تصویب مینمایند.
3. پس از آن، تنها در مواقعی که بین مجلس و شورای نگهبان اختلاف است، به همان صورتی که در آیین نامه مصوب آن مجمع طرح شده بود عمل گردد. البته ماده پنج به همان صورتی که اصلاح کرده بودم-جلسه با هفت نفر رسمیت پیدا میکند- باقی باشد. و ماده 10 بدین صورت اصلاح گردد: کلمه «مجدداً» حذف گردد؛ و به جای آن «تنها یک بار» گذارده شود.
تذکری پدرانه به اعضای عزیز شورای نگهبان میدهم که خودشان قبل از این گیرها، مصلحت نظام را در نظر بگیرند، چرا که یکی از مسائل بسیار مهم در دنیای پر آشوب کنونی نقش زمان و مکان در اجتهاد و نوع تصمیمگیریها است. حکومتْ فلسفه عملیِ برخورد با شرک و کفر و معضلات داخلی و خارجی را تعیین میکند. و این بحثهای طلبگی مدارس، که در چهارچوب تئوریهاست، نه تنها قابل حل نیست، که ما را به بنبستهایی میکشاند که منجر به نقض ظاهری قانون اساسی میگردد. شما در عین اینکه باید تمام توان خودتان را بگذارید که خلاف شرعی صورت نگیرد- و خدا آن روز را نیاورد- باید تمام سعی خودتان را بنمایید که خدای ناکرده اسلام در پیچ و خمهای اقتصادی، نظامی، اجتماعی و سیاسی، متهم به عدم قدرت اداره جهان نگردد. خداوند به همه اعضای محترم مجمع تشخیص مصلحت توفیق دهد تا هر چه بهتر به اسلام خدمت کنید. و السلام علیکم و رحمه الله.
8 دی 1367
روح الله الموسوی الخمینی
آییننامه داخلی اولیه مجمع تشخیص مصلحت نظام اسلامی
ماده ۱. محل تشکیل جلسات مجمع دفتر رییس جمهور است.
ماده ۲. ریاست مجمع با رییس جمهور و نیابت ریاست با آقای هاشمی رفسنجانی است.
تبصره. اگر در دورهای رییس جمهور وقت عضو این مجمع نباشد برای تعیین محل تشکیل
جلسات و رییس، اخذ تصمیم خواهد شد.
ماده ۳. فعلاً مجمع هفتهای یکبار در ساعت ۱۹ روزهای سهشنبه تشکیل جلسه میدهد. هرگونه تغییری با تصویب خود جلسه صورت خواهد پذیرفت.
ماده ۴. تشکیل جلسات فوقالعاده به دو ترتیب امکانپذیر است:
اول. تصویب و تعیین وقت در جلسات عادی.
دوم. پیشنهاد کتبی پنج نفر به رئیس مجمع با تصریح به موضوع.
که در صورت دوم رئیس مجمع برای اولین فرصت ممکن اعضای مجمع را دعوت نموده و جلسه فوقالعاده تشکیل میدهد.
ماده ۵. جلسات مجمع با حضور ۷ نفر (اکثریت اعضاء) رسمیت مییابد و مصوبات با رأی مثبت اکثریت مطلق حضار اعتبار دارد.
تبصره. در صورتی که اعضای منصوب حضرت امام از جمع حضار کمتر یا بیشتر شود نصاب لازم برای رسمیت جلسات با تصویب مجمع تغییر خواهد یافت.
ماده ۶. دستور جلسات عادی در جلسه قبل از آن تعیین و حداقل سه روز قبل از طرف رئیس مجمع کتباً به اعضاء ابلاغ میشود.
تبصره. موضوعات فوری در همه جلسات با پیشنهاد در خود جلسه و تصویب اکثریت اعضاء قابل طرح است.
ماده ۷. رأیگیری در جلسات علنی است مگر این که جلسه به کیفیت دیگری تصویب نماید.
ماده ۸. کارشناس با پیشنهاد یک نفر از اعضاء و با تصویب جلسه و دعوت رئیس مجمع در جلسات شرکت میکند.
ماده ۹. وزیر مصرح در حکم حضرت امام در مورد کلیه طرحها و لوایح وزیری است که اجرای حکم بهوسیله او صورت خواهد گرفت و در موارد نامشخص با تشخیص جلسه دعوت خواهد شد.
ماده ۱۰. موضوعات قابل طرح در مجمع به ترتیب زیر مشخص و مطرح میگردد:
مصوبه مجلس شورای اسلامی به شورای نگهبان برای اظهار نظر ارسال میشود. شورای نگهبان در صورتی که اشکالی بر آن وارد ببیند، نظرات خود را به مجلس شورای اسلامی
ارائه میکند، نظر شورای نگهبان طبق روال قانونی در مجلس مطرح شده و مجلس پس از رأیگیری مجدداً مصوبه را به شورای نگهبان ارسال میدارد، اگر مصوبه هنوز وافی به
نظارت شورای نگهبان نباشد، در صورت توافق دبیر شورای نگهبان و رئیس مجلس، مجدداً درمجلس مطرح میگردد و در صورت عدم توافق میان آن دو مصوبه مجلس از شورای نگهبان به مجمع ارسال میگردد و در عین حال نظر شورای نگهبان به مجلس شورای اسلامی نیز اعلام میشود. ولی مجمع میتواند طرحها و لوایح را در هر مرحلهای و نیز موضوعات و مسائل مهمه دیگر را با موافقت اکثریت جمع حاضر در جلسات رسمی مورد بررسی و تصمیمگیری قرار دهد.
فقهای شورای نگهبان چنانچه در جلسات مجمع مقتنع به مصلحت گردند، مستقیماً موافقت خود را به مجلس اعلام میدارند و در غیر این صورت حکم مجمع را حسب مورد مستقلاً یا در ضمن مواد دیگر، به مجلس شورای اسلامی اعلام میکنند تا بهوسیله رئیس مجلس جهت امضاء برای رئیسجمهور فرستاده شود.
27 اسفند 1375
اسامی اعضای دوره چهارم مجمع تشخیص مصلحت نظام
۱. شخصيت های حقوقی
الف. روسای سه قوه مجريه، مقننه و قضائيه
ب. فقهای شورای نگهبان
ج. وزير يا رئيس دستگاهی كه موضوع مورد بحث در مجمع مربوط به آن میشود
۲. شخصيتهای حقيقی
آقايان اکبر هاشمی رفسنجانی، محمدرضا مهدوی كنی، ابراهیم امينی نجفآبادی، عباس واعظ طبسی، احمد جنتی، محمد امامی كاشانی، حسن حبيبی، ميرحسين موسوی، علیاکبر ولايتی، محمدی ریشهری، حسن صانعی، حسن روحانی، موسوی خوئينیها، حبیباله عسگراولادی، درّی نجف آبادی، علی لاريجانی، مصطفی ميرسليم، توسلی محلاتی، عبداله نوری، مرتضی نبوی، فيروزآبادی، غلامرضا آقازاده، بيژن نامدار زنگنه، محمد هاشمی، محسن نوربخش، محسن رضایی (دبير مجمع) و هاشمی رفسنجانی نيز بهعنوان رئيس مجمع تشخيص مصلحت منصوب شد.
اسفند 1380
اسامی اعضای دوره پنجم مجمع تشخیص مصلحت نظام
حکم آیتالله خامنهای رهبر انقلاب:
مجمع تشخيص مصلحت نظام در شكل و تركيب جديد، طی پنج سال گذشته بحمدالله در راه وظايف سه گانه مصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی ايران گامهای بلندی برداشت و خدمات مهم و ارزشمندی را به كشور و مردم تقديم كرد. اين مجمع محترم در دوره پنج ساله توانست موارد اختلاف بين مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان را حل كند و برخی از معضلات ارجاع شده به آن مجمع را به نتايج مورد قبول برساند، بهعلاوه در تعيين و تثبيت سياستهای كلی كشور، حركت نوين و نظاممندی را آغاز نمايد و يكی از ظرفيتها و قابليتهای مترقی قانون اساسی را به كار گرفته، با نگاهی جامع و فراگير و ناظر به مصالح عالی نظام در مقاطع مختلف به وظايف مصرح در قانون اساسی اهتمام ورزد.
اينجانب در پايان دوره پنج ساله از زحمات همه اعضای محترم و دبيرخانه، بويژه از حسن مديريت رياست محترم آن مجمع، تشكر میكنم و تركيب جديد را برای یک دوره پنج ساله ديگر به رياست جناب حجتالاسلاموالمسلمين آقای هاشمی رفسنجانی معرفی مينمايم.
۱. شخصيتهای حقيقی عضو، عبارتند از حجج اسلام و آيات و حضرات:
آقايان هاشمی رفسنجانی، امينی نجف آبادی، واعظ طبسی، احمد جنتی، امامی كاشانی، موحدی كرمانی، حسن حبيبی، ميرحسين موسوی، آقای علی اکبر ولایتی، محمدی ریشهری، حاج شيخ حسن صانعی، حسن روحانی، حبيب الله عسگراولادی، دری نجف آبادی، علی لاريجانی، مصطفی ميرسليم، توسلی محلاتی، مرتضی نبوی، فيروزآبادی، غلامرضا آقازاده، بيژن نامدار زنگنه، محمد هاشمی، محسن رضایی، علیاكبر ناطق نوری، محمدرضا عارف، غلامعلی حداد عادل، مجيد انصاری، حسين مظفر، محمدرضا باهنر و محمدجواد ايروانی.
جلسات مجمع در هنگام بحث در مصوبات مورد تعارض مجلس و شورای نگهبان، متشكل خواهد بود از همه اعضای نامبرده و ديگر جلسات، متشكل خواهد بود، از اعضای حقيقی به اضافه رديف «الف» و «ج» و «د» از بند ۱.
اميد است مجمع تشخيص مصلحت نظام در اين دوره بتواند در ادامه فعاليتهای قبلی خود از كارشناسی عناصر مجرب و صاحبنظر استفاده كند و با تقويت كميسيونهای تخصصی و دبيرخانه از توان مركز تحقيقات راهبردی بطور كامل استفاده نمايد و در تثبيت سياستهای كلی نظام و حل معضلات كشور گامهای اساسی بردارد.
سیدعلی خامنهای
8 اسفند 1385
اسامی اعضای دوره ششم مجمع تشخیص مصلحت نظام
حکم آیتالله خامنهای رهبر انقلاب:
بسم الله الرحمن الرحیم
خداوند متعال را سپاس میگویم که مجمع تشخیص مصلحت نظام با هدایت و تایید او در یکدوره پنجساله دیگر توانست به خدماتی در چهارچوب وظایف قانونی خود توفیق یابد.
تنظیم و پیشنهاد سند چشمانداز بیست ساله کشور و سیاستهای کلی در صدر فهرست متنوع این خدمات قرار گرفته است. وظیفهی اینجانب آن است که از یکایک اعضاء محترم و دبیرخانه، بهویژه از ریاست محترم و حسن مدیریت به کار رفته تشکر کنم.
ترکیب متناسب و متکامل اعضا به آن مجمع محترم فرصت و امکان می دهد که موضوعات مطرح شده را از جوانب گوناگونِ آن بنگرد، و تکیه به نظر کارشناسان و صاحبنظران موجب میگردد که مصوبات مجمع از اتقان و استدلال کافی برخوردار باشد.
از این رو لازم میدانم آن مجمع محترم را به بهرهگیری هرچه بیشتر از نظرات کارشناسی و تقویت این پشتوانهی مهم و نیز به حضور فعالانه و مباحثات مستدل اعضاء آن توصیه کنم.
تدوین مستنداتی که مصوبات مجمع برآمده از آن و متکی به آن است، بیشک در شمار اسناد علمی و مایهی بهرهمندی جویندگان و پژوهشگران خواهد بود.
اکنون برای دوره پنجساله جدید شخصیتهای حقوقی و حقیقی نامبرده در زیر را با ریاست جناب حجت الاسلاموالمسلمین آقای هاشمی رفسنجانی تعیین می کنم:
– رؤسای محترم سه قوه.
– فقهای معزز شورای نگهبان.
– وزیر یا رئیس دستگاهی که موضوع مورد بحث، به آن دستگاه مربوط است.
– رئیس کمیسیون متناسب با موضوع بحث از مجلس شورای اسلامی.
– حجج اسلام و آیات و حضرات:
آقايان هاشمی رفسنجانی، احمد جنتی، واعظ طبسی، امينی نجف آبادی، غلامعلی حداد عادل، امامی کاشانی، موحدی کرمانی، حسن حبيبی، ميرحسين موسوی، آقای علی اکبر ولایتی، دری نجف آبادی، محمدی ریشهری، حاج شیخ حسن صانعی، حسن روحانی، حبیب الله عسکراولادی، علی لاريجانی، محمدرضا باهنر، مجید انصاری، سيد مصطفي ميرسليم، توسلی محلاتی، سیدمرتضی نبوی، علیاكبر ناطق نوری، سيد حسن فيروزآبادی، غلامرضا آقازاده، بیژن نامدار زنگنه، محسن رضايی، حسين مظفر، محمد هاشمی، محمدرضا عارف، محمد جواد ایروانی، پرویز داودی، غلامحسین محسنی اژهای ، آقای علی آقامحمدی، محمد فروزنده، داود دانش جعفری.
از خداوند متعال توفیق آقایان محترم را در ادای این مسئولیت مهمی که بر دوش گرفتهاند و توجه به توصیههای مذکور در متن و پیوست این ابلاغ، مسألت میکنم.
سیدعلی خامنهای
24 اسفند 1390
اسامی اعضای دوره هفتم مجمع تشخیص مصلحت نظام
حکم آیتالله خامنهای رهبر انقلاب:
بسم الله الرحمن الرحیم
پروردگار متعال عزّشأنه را سپاس می گویم که مجمع تشخیص مصلحت موفق شد دوره ی پنجساله ی دیگری را با عنایات الهی و با کارنامه ای قابل قبول پشت سر بگذارد که امید است آثار و منافع اقدامات قانونی مجمع به شکل شایسته ای در مبادی مدیریتی کشور – قوای سه گانه و نیروهای مسلح و سایر دستگاهها – به بار نشیند و همگان نتایج آن را مشاهده کنند.
ضمن تشکر از همه آقایان اعضای محترم، ریاست و دبیرخانه مجمع، برای دوره ی پنجساله جدید شخصیت های حقوقی و حقیقی نامبرده در زیر را با ریاست جناب حجتالاسلاموالمسلمین آقای هاشمی رفسنجانی تعیین می کنم:
۱. شخصیتهای حقوقی عضو عبارتند از:
الف. رؤسای محترم سه قوه
ب. فقهای معزز شورای نگهبان
ج . دبیر شورایعالی امنیت ملی
د. وزیر یا رئیس دستگاهی که موضوع مورد بحث، به آن دستگاه مربوط است
هـ. رئیس کمیسیون متناسب با موضوع بحث از مجلس شورای اسلامی
۲. شخصیت های حقیقی عضو عبارتند از:
آیات و حجج اسلام:
آقای هاشمی رفسنجانی، آقای حاج شیخ احمد جنتی، آقای واعظ طبسی، آقای امینی نجفآبادی، آقای سیدمحمود هاشمی شاهرودی، آقای موحدی کرمانی، آقای علی اکبر ناطق نوری، آقای حاج شیخ حسن صانعی، آقای حسن روحانی، آقای قربانعلی دری نجفآبادی، آقای غلامحسین محسنی اژهای ، آقای محمود محمدی عراقی، آقای غلامرضا مصباحی مقدم، آقای مجید انصاری
و حضرات:
آقای غلامرضا آقازاده، آقای علی آقامحمدی، آقای محمدجواد ایروانی، آقای محمدرضا باهنر، آقای غلامعلی حداد عادل، آقای حسن حبیبی، آقای داود دانش جعفری، آقای پرویز داودی، آقای محسن رضایی، آقای محمدحسین صفار هرندی، حبیبالله عسگراولادی، آقای محمدرضا عارف، آقای محمد فروزنده، آقای سیدحسن فیروزآبادی، آقای علی لاریجانی، آقای حسین مظفر، آقای حسین محمدی، آقای سیدمصطفی میرسلیم، آقای سیدمرتضی نبوی، آقای علیاکبر ولایتی، آقای صادق واعظ زاده، آقای احمد وحیدی.
جلسات مجمع در هنگام بحث در مصوبات مورد تعارض مجلس و شورای نگهبان متشکل خواهد بود از همه اعضای نامبرده و دیگر جلسات متشکل خواهد بود از اعضای حقیقی باضافه ردیفهای الف، د و هـ از بند ۱.
ضمن تأکید بر اجرای کامل توصیههای ابلاغ شده دوره گذشته، نکات دیگری بهپیوست این حکم ابلاغ خواهد شد.
بر خود لازم میدانم از زحمات آقایان محترمی که در دوره گذشته عضو این مجمع بوده و در دوره جدید حضور ندارند، قدردانی نمایم.
در پایان اعضای محترم این دوره را به رعایت صلاح و سداد و اتقان و انصاف و جامعیت و رعایت مصلحت نظام بهمعنای اتمّ کلمه و حضور فعال در جلسات مجمع و کمیسیونهای مربوط توصیه کرده و توفیق آقایان را در اجرای مسئولیت مهمی که در دوره جدید بر دوش گرفتهاند، مسئلت مینمایم.
سیدعلی خامنهای
رهبر انقلاب در در ابتدای پیامشان جهت معرفی اعضای جدید مجمع در دوره هشتم نوشتند:
بسم الله الرّحمن الرّحیم
خداوند علیم و قدیر را سپاس میگویم که با کمک و هدایت خود، مجمع تشخیص مصلحت را بر ادای وظائف خطیر آن موفق فرمود و این نهاد قانونی در بیش از ربع قرن توانست نقشی اثرگذار در ادارهی کشور داشته باشد. لازم میدانم از همهی اعضاء و کارگزاران این نهاد تشکر کنم و یاد درگذشتگان این مجموعه را گرامی بدارم، مخصوصاً جناب آقای هاشمی رفسنجانی که از استوانههای سیاسی کشور بودند و سالها مسئولیت سنگین ریاست این مجمع را برعهده داشتند، و نیز جناب حجتالاسلاموالمسلمین آقای طبسی و جناب آقای عسگراولادی و جناب دکتر حسن حبیبی رحمةاللهعلیهم.
۲۳ مرداد ۹۶