1358
عسگراولادی توسط محمدعلی رجایی، بهعنوان نماینده نخستوزیر و سرپرست سازمان اوقاف منصوب میشود و تا آخر سال ۱۳۵۹ در این سمت فعالیت خود را ادامه میدهد.در دوره سرپرستی عسگراولادی با تصمیم رئیسجمهور ابوالحسن بنیصدر، فعالیتهای مربوط به حج از سازمان اوقاف حذف میشود.
شکلگیری سازمان اوقاف:
با تصویب قانون تفکیک وزارت فرهنگ توسط مجلس شورای ملی و سپس در تاریخ ۱۸ آذر ۱۳۴۳ توسط مجلس سنا، ادارهکل اوقاف که زیرمجموعهای از وزارت فرهنگ بود به سازمان اوقاف تبدیل شد و مقرر شد این سازمان توسط سرپرست و شورای عالی اوقاف ذیل نخستوزیری هدایت شود.
قانون تفکیک وزارت فرهنگ
با اصلاحات و الحاقات بعدی
ماده ۱. از تاریخ تصویب این قانون کلیه وظائفی که به عهده وزارت فرهنگ محول بوده است به وزارت آموزشوپرورش و وزارت فرهنگ و هنر و سازمان اوقاف که به موجب این قانون تشکیل میشود محول خواهد شد.
ماده ۲. وزارت آموزشوپرورش عهدهدار انجام کلیه وظایفی است که طبق قانون تا تاریخ تصویب این قانون به عهده وزارت فرهنگ محول بوده باستثنای اموری که بموجب این قانون به وزارت فرهنگ و هنر و سازمان اوقاف محول میگردد.
ماده ۳. وزارت فرهنگ و هنر عهدهدار پیشرفت فرهنگ و هنر و حفظ و توسعه و شناساندن میراث کهن و تمدن باستانی کشور میباشد.
تبصره. اداره کل باستانشناسی و کتابخانه ملی و سایر سازمانهای تابع وزارت فرهنگ با سایر وزارتخانهها که وظایف آنها با وظایف وزارتفرهنگ و هنر ارتباط دارد و همچنین هنرهای زیبای کشور طبق تصویبنامه هیئت وزیران با بودجه مصوب و کارمندان به وزارت فرهنگ و هنر منتقل میگردد که طبق قوانین و مقررات مربوط وظایف محول را انجام دهند.
ماده ۴. سازمان اوقاف وابسته بنخست وزیری میشود و عهدهدار امور مربوط به موقوفات بر طبق قوانین موضوعه میگردد و کلیه اختیارات وزارت فرهنگ در امور مربوط به اوقاف بسازمان اوقاف محول میگردد.
تبصره. اداره کل اوقاف با بودجه مصوب و کارمندان آن بسازمان اوقاف منتقل میگردد و طبق قوانین و مقررات مربوط وظایف محول را انجام خواهد داد.
ماده ۵. بمنظور پیشرفت امور محول شورای عالی آموزش و پرورش در وزارت آموزش و پرورش و شورای عالی فرهنگ و هنر در وزارت فرهنگ و هنر و شورای عالی اوقاف در سازمان اوقاف تشکیل خواهد شد. آئیننامههای شورایی عالی آموزش و پرورش فرهنگ و هنر شورای عالی اوقاف باید بتصویب کمیسیونهای مربوط مجلسین برسد.
از تاریخ تشکیل این شوراها شورای عالی فرهنگ و شورای عالی باستانشناسی منحل خواهد شد.
ماده ۶. وزارت فرهنگ و هنر و سازمان اوقاف در نقاطی که دارای سازمان جداگانه نمیباشند میتوانند وظایف مربوط را بسایر ادارات و یا مأموران دولتی محول نمایند.
ماده ۷. سازمان و شرح وظایف وزارت آموزش و پرورش و وزارت فرهنگ و هنر و سازمان اوقاف و سایر آئیننامههای اجرائی این قانون با تأیید شورایعالی اداری و تصویب هیئت وزیران قابل اجراء خواهد بود.
ماده ۸. دولت مأمور اجراء این قانون است.
قانون بالا مشتمل بر ۸ ماده و ۲ تبصره است که در جلسه روز یکشنبه پانزدهم آذر ماه یکهزار و سیصد و چهل و سه بتصویب مجلس شورایملی رسیده بود درجلسه روز چهارشنبه هیجدهم آذرماه یکهزاروسیصدوچهلوسه شمسی به تصویب مجلس سنا رسید.
رئیس مجلس سنا
مهندس شریف امامی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی با مصوبه شورای انقلاب، شورای عالی اوقاف به شورای مرکزی اوقاف تغییر نام یافت. از جمله تفاوتها، عضویت دو روحانی به نمایندگی از ولی فقیه در شورای مرکزی اوقاف بود و با حکم امام(ره) سیدمهدی امام جمارانی و محمدعلی نظامزاده در سازمان اوقاف منصوب شدند.
۲۶ مرداد ۱۳۵۹
حکم امام خمینی(ره) به سیدمهدی امام جمارانی
انتصاب به سمت نمایندگی ولی فقیه در شورای مرکزی اوقاف
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب حجتالاسلام آقای حاج سیدمهدی امام جمارانی دامت افاضاته
از آنجا که بنا به تصویب شورای انقلاب مقرر گردیده تا در شورای مرکزی اوقاف دو نفر روحانی شرکت داشته باشند که با سایر اعضای این شورا امور اوقاف را زیر نظر بگیرند، لذا جنابعالی را به سمت نماینده خود و بهعنوان یکی از این دو روحانی در شورای مزبور انتخاب مینمایم و امید است در این امر مهم از هیچگونه کوششی فروگذار ننمایید و با همکاری و همگامی با سایر برادران عضو شورای مرکزی و کارمندان اوقاف، به بهترین وجه از موقوفات نگهداری نمایید. از خدای تعالی توفیق و تأیید جنابعالی را در هرچه اسلامیتر کردن اداره اوقاف مسئلت دارم. ضمناً لازم است در هر ماه اعضای مزبور و سایر کارمندان محترم گزارشی از وضع سازمان اوقاف به جنابعالی تسلیم و به اطلاع اینجانب برسانید.
روحالله الموسوی الخمینی
۲۶ مرداد ۱۳۵۹
حکم امام خمینی(ره) به محمدعلی نطامزاده
انتصاب به سمت نمایندگی ولی فقیه در شورای مرکزی اوقاف
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب حجتالاسلام آقای شیخ محمدعلی نظامزاده دامت افاضاته
از آنجا که بنا به تصویب شورای انقلاب مقرر گردیده تا در شورای مرکزی اوقاف دو نفر روحانی شرکت داشته باشند که با سایر اعضای این شورا امور اوقاف را زیر نظر بگیرند، لذا جنابعالی را به سمت نماینده خود و بهعنوان یکی از دو روحانی در شورای مزبور انتخاب مینمایم. و امید است در این امر مهم از هیچگونه کوششی فروگذار ننمایید و با همکاری و همگامی با سایر برادران عضو شورای مرکزی و کارمندان اوقاف به بهترین وجه از موقوفات نگهداری نمایید. از خدای تعالی توفیق و تأیید جنابعالی را در هرچه اسلامی تر کردن اداره اوقاف مسئلت دارم. ضمناً لازم است در هر ماه اعضای مزبور و سایر کارمندان محترم گزارشی از وضع سازمان اوقاف به جنابعالی تسلیم و به اطلاع اینجانب برسانید.
روحالله الموسوی الخمینی
نداشتن ابزار قانونی، عملاً مانع حل معضلات اوقاف بود و اجرای دستور امام(ره) مبنی بر این که «زمینهای موقوفه باید به حال وقفیت باقی و عمل به وقف شود» نیاز به سازوکار قانونی داشت. حبیبالله عسگراولادی به همراه نمایندگان امام و تعدادی از کارشناسان سازمان اوقاف، در چند جلسه بر اساس بند الف ماده ۳ آییننامه شورای عالی اوقاف، آییننامه جدیدی را تدوین و شورای مرکزی اوقاف را قانونی نمودند و در آن وظایف و مقررات داخلی شورا را معین کردند.
آئیننامه شورایعالی اوقاف مصوب ۱۹ تیر ۱۳۴۵
با اصلاحات و الحاقات بعدی
در اجرای ماده ۵ قانون تفکیک وزارت فرهنگ مصوب آذر ماه ۱۳۴۳ آئیننامه شورایعالی اوقاف بشرح مواد ذیل تصویب میشود.
ماده ۱. شورایعالی اوقاف تشکیل میشود از (اصلاحی ۴ اسفند ۱۳۵۳):
1. رئیس سازمان اوقاف.
2. معاون وزارت تعاون و امور روستاها.
3. معاون وزارت آموزش و پرورش.
4. مدیر کل ثبت اسناد و املاک.
5. یکی از قضات عالی مقام دادگستری بانتخاب وزارت دادگستری.
6. دو نفر از استادان حقوق اسلامی دانشگاه تهران بانتخاب شورای دانشگاه.
7. چهار نفر از بین شخصیتهای اجتماعی و مجتهدین جامعالشرایط به پیشنهاد سازمان اوقاف.
تبصره ۱. معاونان مذکور از طرف وزراء مربوط معرفی میشوند و احکام کلیه اعضاء شورایعالی اوقاف با امضاء نخستوزیر صادر خواهد شد.
تبصره ۲. مدت عضویت ۷ نفر موضوع بند ۵ و ۶ و ۷ دو سال خواهد بود و انتخاب مجدد آنان بلامانع است.
تبصره ۳. عضویت در شورایعالی اوقاف برای کسانیکه شغل موظف دولتی دارند افتخاری است.
ماده ۲. ریاست شورا با رئیس سازمان اوقاف خواهد بود و یکنفر از اعضاء با اکثریت آراء بعنوان نایب رئیس شورا انتخاب میگردد.
ماده ۳. وظائف شورای عالی اوقاف بقرار ذیل است:
الف. تصویب مقررات داخلی شورایعالی اوقاف.
ب. بررسی لوایح قانونی مربوط به اوقاف.
پ. اظهار نظر درباره آئیننامههائی که طبق ماده دهم قانون اوقاف مصوب دیماه ۱۳۱۳ باید بتصویب هیئت وزیران برسد.
ت. اعلام نظر مشورتی در هر مورد که از طرف سازمان اوقاف به شورا ارجاع شود.
ماده ۴. در موارد ذیل جلب موافقت شورایعالی اوقاف بر اساس پیشنهاد رئیس سازمان اوقاف ضرورت خواهد داشت.
1. تبدیل به احسن رقابت موقوفه و نحوه تبدیل.
2. اجاره بیش از ده سال موقوفات.
در مورد املاک مزروعی مشمول قوانین راجع باصلاحات ارضی طبق مقررات مربوط عمل خواهد شد.
3. استرداد دعاوی مطروحه در مراجع قضائی.
4. احاله پروانههای تحقیقی از یک حوزه تحقیق اوقاف به حوزه دیگر.
5. ارجاع به داوری و انتخاب داور:
6. مقررات مربوط به اعطاء یا الغاء تصدی موقوفات و شرایط و اوصاف متصدیان انتصابی.
7. اعطاء و لغو تصدی.
ماده ۵. تصمیمات شورایعالی اوقاف با اکثریت شش رأی معتبر است.
آئیننامه فوق مشتمل بر ۵ ماده و ۳ تبصره که باستناد ماده پنج قانون تفکیک وزارت فرهنگ در تاریخ ۲۸ اسفند ماه ۱۳۴۴ و ۲۷ فروردین ماه ۱۳۴۵ بتصویب کمیسیونهای شماره ۳ و ۷ مجلس سنا و در جلسات ۱۹ اردیبهشت و ۱۹ تیر ماه ۱۳۴۵ بتصویب کمیسیونهای امور استخدام و دادگستری مجلس شورای ملی رسیده است صحیح و قابل اجرا میباشد.
رئیس مجلس شورای ملی
مهندس عبدالله ریاضی
اعضای شورای مرکزی اوقاف همدوره با مسئولیت عسگراولادی:
۱. دو نماینده حضرت امام(ره)
سیدمهدی امامی جمارانی، محمدعلی نظامزاده
۲. معاون نخستوزیر و سرپرست سازمان اوقاف
حبیبالله عسگراولادی
۳. نماینده وزارت کشاورزی و عمران روستایی
سیدهاشم پورطباطبایی
۴. معاون امور اوقافی سازمان اوقاف
ابوالحسن صلاحی ریسفانی
۵. نماینده وزارت آموزش و پرورش
سیدعباس قاضی میرسعید
۶. نماینده دادگستری
سیدحسن فاطمی
پیش از معرفی دو نماینده امام به این شورا، حجتالاسلام فضلالله محلاتی و ناصر حریری هم عضو شورای مرکزی اوقاف بودند.
آییننامه داخلی شورای مرکزی اوقاف
با توجه به بند «الف» ماده ۳ آییننامه شورای عالی اوقاف موارد زیر به عنوان مقررات داخلی تصویب میشود:
ماده ۱. در نخستین جلسه یک نفر از میان اعضا به عنوان رئیس شورا و یک نفر به عنوان دبیر با اکثریت آرای چهار نفر از هفت نفر اعضا، برای مدت دو سال انتخاب میشوند. تغییر و انتخاب مجدد آنها نیز بلامانع است.
تبصره. رئیس شورا میتواند قبلاً برای مواقعی که به علت عذر موجهی نمیتواند در جلسه شرکت کند یک نفر از اعضای شورا را به عنوان قائممقام خود معرفی نماید.
ماده ۲. اداره جلسه و افتتاح و اعلام ختم جلسات شورا با رئیس یا قائممقام ایشان میباشد.
ماده ۳. دبیر شورا باید صورتجلسات لازم را تهیه و خلاصه مذاکرات و تصمیمات متخذه را در دفتر مخصوص ثبت و به امضای حاضرین برساند.
ماده ۴. محل تشکیل جلسات شورا ساختمان مرکزی سازمان اوقاف است.
ماده ۵. جلسات شورا با دعوت رئیس شورا تشکیل میشود و روز تشکیل شورا بایستی به اطلاع اعضا برسد. ضمناً در جلسه میتوان وقت جلسه بعد را تعیین و به اطلاع اعضا رساند.
تبصره. در صورتی که هر یک از اعضا به طور متوالی بدون عذر موجه به تشخیص شورا در سه جلسه شرکت نکند، رئیس شورا میتواند از مقام ذیربط درخواست تعیین جانشین او را نماید.
ماده ۶. جلسات شورا با حضور حداقل چهار نفر از اعضا رسمیت مییابد و تصمیمات متخذه با اکثریت اعضای حاضر معتبر میباشد.
تبصره ۱. در کلیه جلسات حضور حداقل یک نفر از آقایان روحانیون عضو ضرورت دارد.
تبصره ۲. تأیید صلاحیت دو عضو روحانی شورا با مقام رهبری است.
ماده ۷. مصوبات شورا با امضای سرپرست سازمان اوقاف جهت اجرا به مسئولین مربوط ابلاغ خواهد شد.
ماده ۸. شورا میتواند به منظور کسب اطلاع از مسئولان و کارکنان سازمان اوقاف برای حضور در جلسات دعوت نماید و همچنین در موارد معین میتواند از نظر مشورتی کارشناسان استفاده کند.
ماده ۹. عضویت در شورا افتخاری است.
ماده ۱۰. این آییننامه در ۱۰ ماده و چهار تبصره در جلسه مورخ ۱۴ خرداد ۱۳۵۹ به تصویب رسید.
۸ تیر ۱۳۵۹
شورای مرکزی اوقاف، با استناد به تبصره ۳ ماده واحده تشکیل شورای مرکزی اوقاف مصوب شورای انقلاب اسلامی، آییننامه شورای امنا و نظار اوقافی شهرستانها را نیز تدوین و تصویب نمود.
۵ آذر ۱۳۵۹
نامه نمایندگان ولی فقیه در اوقاف به امام خمینی(ره)
سؤال در مورد مصرف بخشی از وجوه اوقاف در مصارف مرتبط با جنگ
بسمه تعالی
محضر مقدس حضرت آیتالله العظمی امام خمینی مدظلهالعالی
محترماً به عرض مبارک میرساند، پولهایی در سازمان اوقاف به شرح زیر موجود است. در صورتی که اجازه میفرمایید از این مبالغ بهمنظور کمک به جبهههای جنگ و آوارگان جنگی، ترمیم خرابیها و جبران خسارات ناشی از جنگ استفاده شود:
۱. پولهای معلومالمصرفی که در سالهای گذشته به مصرف رسیده و وقت آن گذشته است.
۲. پولهایی که موضوع وقف و مورد آن منتفی شده است.
۳. از محل فروش اراضی موقوفه مبالغی موجود است. آیا در صورتی که اوقاف این معاملات را نافذ نداند و فسخ نماید، میتوان اجرتالمثل این چند سال را از مبالغ مذکور که در وقت خودش به مصرف نرسیده و مدتش منقضی شده است برداشت و در مورد مزبور مصرف کرد؟
مهدی جمارانی ـ محمدعلی نظام زاده
پاسخ امام خمینی(ره) به نامه نمایندگان ولی فقیه در اوقاف
مجوز مصرف بخشی از وجوه اوقاف در مصارف مرتبط با جنگ
بسمه تعالی
در بند اول و دوم با فرض مذکور مجازید.
در بند سوم، معاملات باطل بوده و در صورت معلوم بودن طرف معاملات از آنان مطالبه مالالاجاره شود. اگر ندادند مجازید به مقدار آن برداشت نمایید برای مصارف مذکوره؛ و اگر مجهولند مجازید تمام پول یا بعض آن را در موارد مذکور صرف نمایید.
روحالله الموسوی الخمینی